İbn Haldun Üniversitesi İslam İktisadı ve Finansı Tezli Yüksek Lisans Programı öğrencileri, 1 Ekim 2026 tarihinde Durham University Business School'dan Prof. Mehmet Asutay ile IEF 505 dersinin ilk çevrim içi oturumunda bir araya geldi.
İHÜ'deki programa misafir öğretim üyesi olarak katkı sunan Prof. Asutay, Durham University Business School'da Middle Eastern and Islamic Political Economy & Finance profesörü olarak görev yapmakta, aynı zamanda Durham Centre for Islamic Economics and Finance'ın direktörlüğünü yürütmektedir. Asutay, İslam ahlak ekonomisi alanındaki çalışmaları ve İslami finansın sürdürülebilir kalkınma ile insan refahını destekleyen bir çerçevede geliştirilmesine yönelik katkıları dolayısıyla 2024 Islamic Development Bank (IsDB) Prize for Impactful Achievement in Islamic Economics ödülünün Knowledge Contribution kategorisinde birinciliğe layık görülmüştür.
İlk derste Asutay, İslami finansı doğrudan finansal ürünler, sözleşmeler ve teknik uygulamalar üzerinden ele almak yerine, alanın üzerine inşa edildiği daha geniş düşünsel ve normatif zeminden hareket etti. İslam iktisadının kurucu çerçevesini "Islamic moral economy" ve "Islamic political economy" kavramları üzerinden tartışan Asutay, öğrencilerin çağdaş İslami finans uygulamalarını değerlendirebilecekleri tutarlı bir referans ve karşılaştırma çerçevesine ihtiyaç duyduklarını vurguladı.
Bu doğrultuda dersin temel tartışmalarından biri, mevcut finansal sistem içerisinde fıkhi uygunluğu sağlamaya odaklanan "Shariah-compliant finance" yaklaşımı ile kendi normatif, kavramsal ve kurumsal zemininden hareket eden "Islam-based finance" anlayışı arasındaki ayrım oldu. Asutay, yalnızca mudaraba, muşaraka ve benzeri finansal araçların nasıl çalıştığını öğrenmenin İslam iktisadı ve finansının özgün paradigmasını anlamak için yeterli olmayacağını, uygulamaların değerlendirilebilmesi için öncelikle bir "benchmark model" oluşturulması gerektiğini ifade etti.
Ders kapsamında piyasanın İslami ekonomi politik içindeki konumu, fayda ve "falah" ilişkisi, kar maksimizasyonu, etkinlik, hakkaniyet ve ekonomik faaliyetin daha geniş toplumsal amaçları gibi kavramsal meseleler de ele alındı. Asutay, İslam iktisadını yalnızca sermayenin İslami finans yoluyla hareket ettirilmesine ilişkin teknik bir alan olarak değil, ahlaki davranış normlarını, kurumsal yapıları, kalkınmayı ve ekonomi-toplum ilişkisini birlikte ele alan bütüncül bir sistem olarak değerlendirdi.
Oturumun önemli başlıklarından bir diğerini çağdaş ekonomilerde finansallaşmanın yükselişi ve finans ile reel ekonomi arasındaki ilişkinin dönüşümü oluşturdu. Asutay, İslami finansın da içinde faaliyet gösterdiği mevcut sistemin finansallaşma eğilimlerini eleştirel biçimde değerlendirerek, İslami finansın reel ekonomiyle daha güçlü bağlar kuran, insanı ve toplumsal refahı merkeze alan alternatif bir çerçeve geliştirmesi gerektiğini vurguladı.
Ders ayrıca Karl Polanyi'nin "embeddedness" yaklaşımı üzerinden ekonomi ile toplum arasındaki ilişkinin tarihsel dönüşümüne uzandı. Ekonomik ilişkilerin daha geniş ahlaki ve toplumsal yapılardan bağımsız düşünülemeyeceğini belirten Asutay, modern İslam iktisadı düşüncesinin 20. yüzyılın ortalarından itibaren ortaya çıkışını da insanı, emeği, çevreyi ve sermayeyi yalnızca piyasa ilişkilerine indirgemeyen alternatif bir ekonomi anlayışı geliştirme arayışı içerisinde değerlendirdi.
Farklı ülkelerden ve farklı akademik ve mesleki geçmişlerden gelen öğrencilerin kendilerini tanıtmalarıyla başlayan oturum, öğrencilerin soruları ve katkılarıyla etkileşimli biçimde devam etti. İlk ders, İslam iktisadı ve finansını yalnızca teknik finansal düzenlemelerden ibaret görmeyen, ekonomi, ahlak, kalkınma ve toplum arasındaki ilişkiyi birlikte düşünmeye davet eden kapsamlı bir akademik çerçeve sundu.
